Charakterystyka psychologii pracy

W zakładzie produkcyjnym, gdzie pracownicy wykonują określone zadania związane z wytwarzaniem określonych wyrobów i gdzie znajdują warunki dla własnego, wszechstronnego rozwoju, psychologia może być pomocna w dość szerokim zakresie. Tą ga­łęzią psychologii, która bada psychikę człowieka w toku pracy w celu zwiększenia wydajności i kształtowania ważnych dla pracy zawodowej cech osobowości, jest psychologia pracy. Zatem przed­miotem psychologii pracy, podobnie jak psychologii ogólnej, jest psychika człowieka i rządzące nią prawa, ale z tą różnicą, że ba­dania tej psychiki odbywają się w konkretnych warunkach pracy zawodowej. Ze względu na to psychologia pracy jest dziedziną bar­dzo zróżnicowaną. Rozmaite problemy psychologiczne powstają zależnie od tego, z jakim rodzajem pracy mamy do czynienia. Za­leżnie od rodzaju pracy, jaki bada psychologia, powstają działy psychologii pracy. Są więc działy badające pracę produkcyjną, usługową, administracyjną, pedagogiczną itp. Najlepiej jest roz­winięta psychologia przemysłowa i dlatego wskazania przeważnie tego działu psychologii są wykorzystywane w praktyce.

Mimo zróżnicowania problematyki psychologii pracy zależnie od przedmiotu badania istnieją pewne problemy wspólne dla wszystkich rodzajów pracy, takie jak wydajność pracy, dobór i roz­mieszczenie kadr, szkolenie zawodowe, organizacja pracy i kie­rownictwa, higiena i bezpieczeństwo pracy, doskonalenie metod pracy, stosunki społeczne w zakładzie pracy itp.

Psychologia pracy ma wielkie znaczenie praktyczne. Pomaga ona lepiej przygotować ludzi do pracy i wychowywać ich poprzez pracę, uczy, jak należy racjonalizować pracę i zwiększać jej wy­dajność, a także osiągać zadowolenie z pracy.

Główne zadania stojące przed psychologią pracy można sfor­mułować następująco:

—     badanie faktów i prawidłowości, które ukazują specyfikę działalności psychicznej w różnych rodzajach pracy,

—     ustalenie wzajemnego związku zbadanych psychologicznych faktów i prawidłowości z faktami i prawidłowościami dotyczący­mi szeroko pojętych warunków pracy,

—     wykrycie psychologicznej specyfiki różnych rodzajów pracy i określenie wymagań, jakie każdy zawód stawia psychice pracow­nika,

—     racjonalizacja pracy na podstawach psychologicznych, usprawnienie jej form i metod, zapobieganie wypadkom i powsta­waniu braków,

—     wykrycie psychologicznych przesłanek do lepszego przygo­towania do pracy, do opracowania metod kształcenia zawodowego oraz analiza wychowawczej roli pracy.

Są to jednak jedynie ogólne zadania psychologii pracy, z któ­rych każde należy rozpracować w szczegółach.

Właściwości psychiczne pracownika potrzebne do wykonywania czynności zawodowych i uzyskiwanie dobrych wyników pracy można sprowadzić do dwóch grup: zdolności i cechy osobowości, tj. do tego, co człowiek potrafi zrobić oraz co człowiek stara się zrobić. Inaczej mówiąc, psychologiczna problematyka pracy sprowadza się do zagadnień zdolności do pracy i chęci do pracy lub zagadnienia kwalifikacji i zagadnienia motywacji.

Według dość powszechnie przyjętego określenia w psychologii pracy wyodrębniamy trzy podstawowe działy:

—     przystosowanie pracy do człowieka,

—     przystosowanie człowieka do pracy,

—   przystosowanie człowieka do pracy z innymi ludźmi.

Przystosowanie pracy do człowieka polega na zorganizowaniu i zabezpieczeniu warunków pracy dostosowa­nych do możliwości psychofizycznych ludzi. Pod warunkami pracy rozumiemy wszystkie czynniki materialne, z którymi człowiek styka się podczas produkcji, a więc wygląd hal fabrycznych, oświetlenie, wentylacja, kolor ścian i obrabiarek, organizacja sta­nowisk roboczych, konstrukcja maszyn, narzędzi itp. Wymienione czynniki mają wpływ na człowieka i warunkują przebieg nie tylko procesów fizjologicznych, ale i psychicznych, takich jak spostrze­ganie, uwaga, znużenie, które decydują o wynikach pracy. Właści­we zorganizowanie pracy ludzkiej wymaga wiedzy o tym, jakie są granice dopuszczalnego wysiłku psychicznego i fizycznego, to zna­czy jaką wydajność może osiągnąć człowiek bez szkody dla zdro­wia. Na przykład ten, kto organizuje prace, powinien wiedzieć, że w wysiłku krótkotrwałym człowiek może wydatkować 0,1 KM, a przy pracy długotrwałej już tylko 0,01 KM, czyli 0,75 KGm/sek.

Drugim działem psychologii pracy jest przystosowanie człowieka do pracy, które obejmuje racjonalny dobór kadr, ich rozmieszczenie i przygotowanie do pracy. Każdy człowiek powinien wykonywać taką pracę, która odpowiada jego uzdolnie­niom i zamiłowaniom. Stąd wynika potrzeba poznania jego właś­ciwości psychicznych, np. inteligencji, pamięci, uwagi, zręczności, uzdolnień technicznych itp., oraz określenia, czy stopień ich roz­woju jest wystarczający do prawidłowego wykonywania zajęć. Obsadzanie stanowisk wyjątkowo odpowiedzialnych lub niebez­piecznych wymaga przeprowadzenia dodatkowych specjalnych ba­dań lekarskich i psychologicznych. Obowiązującym hasłem psycho­logicznym w rozmieszczaniu ludzi jest przestrzeganie tego, aby „właściwy człowiek był na właściwym miejscu”. Po dokonaniu doboru niezbędne jest odpowiednie przygotowanie ludzi do pracy, tj. przede wszystkim należyte wyszkolenie i wychowanie do pracy.

Tylko wyjątkowo pracuje człowiek w izolacji, przeważnie współdziała z innymi. Społeczny charakter pracy ludzkiej wymaga komunikowania się z innymi i kooperacji w zespołach pracy. Stąd trzeci dział psychologii pracy zajmuje się przystosowaniem człowieka do pracy z innymi ludźmi. Chodzi tutaj o wzajemne stosunki między jednostką a grupą, między kierow­nictwem a robotnikami, wyrażające się konkretnie we wzajemnym traktowaniu się, w płacach, przydziałach robót, awansach itp. Sto­sunki tego rodzaju wpływają na wytwarzanie się określonej atmo­sfery współpracy.

 

Wiele zagadnień dotyczących pracy można rozwiązać jedynie w toku kompleksowego współdziałania przedstawicieli różnych ga­łęzi nauki, z których każdy bada pracę ze swojego punktu widze­nia. Mimo to psychologia pracy powinna zawsze zachować swą specyfikę w badaniach pracy ludzkiej.

Podobne wpisy