Elementy środowiska fizycznego

Do najważniejszych elementów środowiska fizycznego w pracy należą: warunki świetlne, barwy, natężenie hałasu, temperatura powietrza, wilgotność, wentylacja.

Warunki świetlne. Prawidłowe funkcjonowanie ana­lizatora wzrokowego ma szczególnie duże znaczenie w procesie wykonywania pracy. Jak już wspomnieliśmy, przewodnictwo in­formacji w kanale sensorycznym jest dla zmysłu wzroku najwyż­sze, a zatem najwyższy jest jego udział w procesie przyjmowania informacji — tego pierwszego etapu procesu regulacji, jaki za­chodzi pomiędzy człowiekiem a otoczeniem. Z tych też względów opracowanie norm zapewniających prawidłowe funkcjonowanieanalizatora wzrokowego odgrywa niezwykle ważną rolę w stwo­rzeniu optymalnych warunków pracy.

Badania nad wpływem oświetlenia na organizm ludzki przynio­sły wiele interesujących danych o ich wpływie na wydajność pra­cy, absencję, poziom zadowolenia, wypadkowość.

Rozróżniamy dwa rodzaje oświetlenia:

—     oświetlenie naturalne,

—     oświetlenie sztuczne.

Ogólnie biorąc, istnieje przewaga oświetlenia naturalnego nad sztucznym. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze istnieją moż­liwości pełnego wykorzystania światła naturalnego, np. z powodu małych otworów okiennych, bezpośredniego wchodzenia promieni słonecznych (co powoduje dużą jasność i jaskrawość przedmiotów) itd. Jeśli nie można temu zapobiec, lepiej jest wykorzystać oświe­tlenie sztuczne.

Oświetlenie sztuczne powinno spełniać cały szereg warunków niezależnie od wymagań indywidualnych podyktowanych specy­fiką zawodu.

Światło musi mieć odpowiednią barwę. Rozmaite odcienie uzy­skujemy w zależności od rodzaju używanych lamp, np. lampy ża­rowe dają światło białe z odcieniem żółtym; lampy rtęciowe dają światło białoniebieskie i ich połączenie z oświetleniem żarowym zapewnia sprawny odbiór przede wszystkim barw; lampy jarzeniowe, tzw. neonówki, mają szerokie zastosowanie ze względu na |   możliwości kolorystyczne tego oświetlenia.

Światło nie może być zbyt kontrastowe — unika się tego przez prawidłowe rozmieszczenie źródeł światła tak, aby nie wytwarzały • się między oświetleniem stanowiska pracy a oświetleniem otocze­nia duże różnice.

Jasność oświetlenia musi być dostosowana do potrzeb danej pracy, np. prace precyzyjne: zegarmistrzostwo, rytownictwo, wy­magają oświetlenia ogólnego o natężeniu od 250 do 500 lx i oświe­tlenia lokalnego ok. 1000 lx. Prace średnio precyzyjne: czytanie, pisanie, wymagają już tylko oświetlenia ogólnego o natężeniu od 250 do 500 lx.

Natężenie oświetlenia powinno być jednolite.

Rozkład jaskrawości na płaszczyźnie pracy nie może męczyć wzroku. Chodzi o to, żeby unikać zjawiska olśnienia, które wystę­puje np. z powodu powierzchni odbijającej światło (olśnienie po­średnie). Olśnienie bezpośrednie jest spowodowane umieszczeniem źródła światła w polu widzenia.

Olśnienie jest przyczyną wielu błędów i braków wykonania. Konieczność zlikwidowania niekorzystnych cieni przez wprowa­dzenie specjalnych lamp bezcieniowych. Znajdują one swoje zasto­sowanie np. podczas wykonywania operacji chirurgicznych.

Zagadnieniem związanym pośrednio z problemem oświetlenia jest zastosowanie barw w warunkach pracy.

Barwy. W badaniach francuskich La Grange’a nad znacze­niem barw w prawidłowym wykonywaniu pracy wykazano, że zróżnicowanie jednostajnego tła kolorowymi punktami wydatnie zwiększyło wydajność pracy, a nawet wpłynęło w dość dużym stopniu na podniesienie zadowolenia z pracy oraz zmniejszyło po­ziom zmęczenia. Dzięki właściwemu zastosowaniu barw ułatwia się przecież proces spostrzegania, przyspiesza się również samo dzia­łanie, gdyż odpowiednio zróżnicowane barwnie narzędzia pracy stwarzają znacznie mniejsze prawdopodobieństwo popełnienia omyłki. Barwy wykorzystano także w stworzeniu specjalnego kodu ostrzegawczego, który odgrywa dużą rolę w przekazywaniu różne­go typu informacji. I tak poszczególne barwy kolejno sygnalizują:

kolor czerwony                         — niebezpieczeństwo,

kolor zielony                             — bezpieczeństwo,

kolor niebieski                            — ostrzeżenie przed uruchomieniem,

kolor żółty                                  — ostrzeżenie przed przedmiotami bę-

dącymi w ruchu,

kolor czarny i biały   — przejścia, drogi transportu.

Poza wymienionymi już korzyściami płynącymi z wykorzysta­nia barw można dzięki nim skierować uwagę na najważniejsze strefy, pola pracy, wpływać na odczucie temperatury, ułatwiać ocenę odległości itd.

Jakkolwiek psychiczne oddziaływanie barw nie zostało całko­wicie potwierdzone przez wyniki doświadczeń, to jednak trady­cyjny podział na barwy zimne i ciepłe cieszy się dużą popularno­ścią i znajduje swoje odbicie w malowaniu wnętrz farbami ciepły­mi (czerwona, żółta, pomarańczowa) w wypadku chęci podwyższe­nia temperatury w odczuciu subiektywnym i farbami zimnymi (niebieska, zielona, fioletowa) w celu uzyskania uczucia chłodu.

Natężenie hałasu. O szkodliwych skutkach działania hałasu mówi się coraz powszechniej. Pisze o tym prasa, słyszy się w telewizji i w radiu. Nas jednak interesuje przede wszystkim hałas przemysłowy, jego udział w kształtowaniu warunków pracy i wpływu, jaki wywiera na organizm ludzki.

Liczne badania poświęcone temu zagadnieniu pozwoliły spre­cyzować najistotniejsze wnioski:

—   duże nasilenie hałasu powoduje zmęczenie fizjologiczne, które objawia się obniżeniem progu słyszalności;

— dźwięki wysokie powodują silniejsze zaburzenia w organie słuchowym niż dźwięki niskie;

—     hałas niejednostajny jest bardziej szkodliwy niż hałas jed­nostajny o tym samym natężeniu;

—     przy wykonywaniu prostych prac hałas nie wpływa na obni­żenie wydajności pracy, powoduje natomiast obniżenie sprawności umysłowej przy wykonywaniu zadań skomplikowanych;

—     długotrwały hałas powoduje zmienność usposobienia, skłon­ność do irytacji, utrudnia porozumiewanie się między ludźmi;

—     w niektórych wypadkach pod wpływem pracy w dużym hałasie występują zaburzenia hormonalne oraz zaburzenia w ukła­dzie krążenia.

Dopuszczalne natężenie hałasu według Oelsa powinno zamykać się w następujących granicach (w decybelach):

—     w pomieszczeniach przeznaczonych do od­poczynku nocnego  — 25—30 db.

—     w izbach mieszkalnych (w godzinach dzien­nych)                     — 40—50 db.

—     w pomieszczeniach przeznaczonych do prac wymagających

intensywnej koncentracji                                                           — 40—50 db.

średniej koncentracji                                                                  — 60—70 db.

małej koncentracji                                                                      — 80—85 db.

Z przedstawionych danych wynika, że walka z hałasem ma swoje głębokie uzasadnienie i troska o zmniejszenie głośności jest wyrazem stworzenia możliwie optymalnych warunków pracy. Próby wyciszania idą w dwóch kierunkach: stosowania urządzeń i środków zmniejszających słyszalność hałasu (płyty dźwięko-szczelne, blachy, osłaniające części hałaśliwe), używania specjal­nych wkładek do uszu, wprowadzania zmiany w procesie produk­cyjnym, konstruowania maszyn i urządzeń tak, aby nie stanowiły źródeł hałasu.

Temperatura powietrza, wilgotność, wen­tylacja. Warunki cieplne, o których teraz będzie mowa, są wy­nikiem trzech wyżej wymienionych czynników: temperatury, wil­gotności i wentylacji. W zależności od wzajemnych proporcji, w ja­kich te składniki występują, możemy mówić o korzystnych albo niekorzystnych dla organizmu ludzkiego cieplnych warunkach pracy. Kryterium, na podstawie którego opracowano cały szereg norm optymalnych temperatur dla różnego rodzaju prac, opiera się na wynikach badań, jakie uzyskano porównując wydajność pracy ludzkiej w różnych warunkach cieplnych. Prowadząc bada­nia zwracano uwagę na takie dane, jak zmęczenie, senność, spadek napięcia itp. Według ustaleń optymalne temperatury dla pracy w warunkach zimowych wynoszą od 17° do 21,5°, w warunkach letnich od 19° do 24°. Temperatury krytyczne zaczynają się po­wyżej 30°C.

Przekroczenie cieplnych warunków pracy powoduje nie tylko obniżenie wydajności pracy, lecz także jest przyczyną powstawa­nia braków, a nawet wypadków w pracy. W wypadku gdy warunki pracy narzucone są przez cykl produkcyjny (np. praca palacza, hutnika), podejmuje się cały szereg działań profilaktycznych, ta­kich jak stosowanie specjalnych ubrań ochronnych, dostawy wody mineralnej, mleka itd.

Podobne wpisy