Zarządzanie w przedsiębiorstwie przemysłowym

Przedsiębiorstwo przemysłowe jest instytucją powołaną do wytwarzania określonych dóbr materialnych. Jest tym samym jed­nostką gospodarczą w ramach gospodarki narodowej. W naszej socjalistycznej gospodarce przedsiębiorstwo należy do centralnie zarządzanego sektora uspołecznionego. Jest ono podporządkowane naczelnym organom administracji przemysłowej, które zarządzają przemysłem. Zarządzanie to oparte jest na pewnych wspólnych zasadach dla całego uspołecznionego przemysłu i poszczególnych przedsiębiorstw.

Pojęcie zakładu pracy natomiast obejmuje system społeczny, czyli zespół stosunków międzyludzkich i układ określonych grup i organizacji, system stanowisk i pozycji społecznych.

Zanim się przejdzie do rozważań nad określonymi zasadami zarządzania, należy się zastanowić nad określeniem pojęcia zarzą­dzania oraz często używanym terminem kierowanie. Robert E. Sei-ler w rozważaniach na temat metod zarządzania pracą naukową stwierdza, że „zarządzanie jest połączeniem twórczej inicjatywy i roli nadzorczej”. Odnosi się to do wszystkich funkcji zarządzania czy to związanych ze sprzedażą, dystrybucją, gospodarką finanso­wą, stosunkami zewnętrznymi, produkcją, czy też działalnością badawczą. Inicjatywa ta musi stale zmierzać w kierunku poszuki­wania coraz lepszej organizacji pracy i mobilizacji pracowników. Jeżeli inicjatywę twórczą kierownictwa przytłacza jego funkcja nadzorcza, zarządzanie staje się zrutynizowanym procesem pilno­wania wykonania zadań i traci na skuteczności. Z drugiej strony, jomijanie aspektu nadzoru może również powodować zmniejsze-lie skuteczności zarządzania. Znalezienie i utrzymanie właściwej równowagi między tymi dwoma aspektami zarządzania jest stale aktualnym problemem. Wymieniony wyżej autor wyodrębnia najistotniejsze strony zarządzania, tj. polepszanie organizacji pracy, pobudzanie ludzi do działania i nadzór pracy. Z kolei trzeba się zastanowić nad terminem kierowanie, który nieraz jest używany znamiennie, a w zasadzie jest zarządzaniem operatywnym H. Fayol (1841—1925), znany teoretyk z dziedziny kierownictwa przemysłowego, pisze: „kierować — to znaczy prze­widywać, organizować, rozkazywać, koordynować i kontrolować”. Z tego określenia wynika, że czynności wchodzące w zakres wyko­nywanej funkcji kierowania dotyczą kierowania ludźmi.

Kierowanie występuje zawsze w jakiejś grupie ludzkiej i prze­jawia się w oddziaływaniu na siebie członków grupy jako „aktyw­ność członków grupy, zmierzająca świadomie i celowo do wywar­cia wpływu na zachowanie się innego członka lub członków gru­py” w tym znaczeniu aktywność „kierowniczą — przywódczą przejawia niejednokrotnie każdy człowiek, niezależnie od tego, czy jest formalnym kierownikiem, nieoficjalnym przywódcą czy też szeregowym podwładnym. Określenie powyższe zakłada, że prze­jawianie aktywności kierowniczej w życiu ludzkim jest zjawiskiem uniwersalnym i nie dotyczy wyłącznie grupy osób, których nazy­wa się kierownikami lub przywódcami. Jednak dla celów prak­tycznych określenie to jest mało przydatne, gdyż nie chodzi tutaj o wywieranie jakiegokolwiek wpływu, lecz oddziaływanie na ze­spół współdziałających ze sobą osób złączonych jakimś wspólnym dążeniem. W takim węższym rozumieniu trafne jest określenie ujęte przez Z. Pietrasińskiego: „kierowanie to tyle co pobudzanie i koordynacja działalności zespołowej, zmierzającej do realizacji stojących przed zespołem celów”.

W literaturze fachowej spotykamy liczne próby ujęcia wszyst­kich czynności wspólnych dla każdej pracy kierowniczej w nie­wielką liczbę najogólniejszych funkcji kierowniczych. Według H. Fayola podstawowymi, uniwersalnymi funkcjami kierowniczy­mi są:

—   przewidywanie (rozumiane przede wszystkim jako plano­wanie),

—     organizowanie,

—     rozkazywanie,

—     koordynowanie,

—     kontrolowanie.

Podział ten nie spełnia postulatu klasyfikacji logicznej, ponie­waż niektóre z wymienionych funkcji zachodzą na siebie, a więc nie jest on rozłączalny. Tak np. koordynowanie, rozumiane przez H. Fayola jako stworzenie harmonii między wszystkimi czynno­ściami składowymi, można częściowo zaliczyć do funkcji przewi­dywania (planowania), jak również do organizowania. W celu uni­knięcia tego błędu proponowane są inne podziały. H. Barnard uj­muje wszystkie czynności kierownicze w najogólniejsze kategorie:

—     określenie celów,

—     operowanie środkami,

—     kontrolowanie środków działania,

—     pobudzanie skoordynowanych działań.

Klasyfikację wszystkich czynności niezbędnych do kierowania oparto na metodzie indukcyjnej, tj. gromadzenia faktów z obserwa­cji oddziaływania ludzi na organizację ich obejmującą i odwrotnie — oddziaływania organizacji na ludzi. W wyniku tych obserwacji można tworzyć pewne kategorie czynności na podstawie jakiejś wspólnej cechy posiadanej przez poszczególne grupy działań.

Na podstawie rozważań teoretyków tej problematyki sformu­łowano pięć poczynań, które powinny być stosowane w każdej pracy kierowniczej, jeśli ma być ona dobrze zorganizowana:

—     ustalenie wyraźnego i ściśle określonego celu działania,

—     najbardziej szczegółowy i dokładny przegląd wszystkich warunków i środków, za pomocą których osiągnięty może być wy­znaczony cel,

—     ułożenie dokładnego planu działań zmierzających do celu przy zastosowaniu najbardziej odpowiednich środków w najlep­szych warunkach,

—     skrupulatne wykonanie planu,

—     skontrolowanie osiągniętych wyników przez porównanie ich i zamierzonym celem, wyciągnięcie wniosków z poszczególnych ;tapów i wprowadzenie poprawnych, zgodnych z celem środków sontroli.

Wymienione wyżej próby klasyfikacji czynności kierowniczych nie uwzględniają znaczenia motywacji. W wyniku badań dotyczą­cych zachowania dyrektorów i kierowników uzyskujących wysokipoziom wydajności wyciągnięto wniosek, że wykonywanie takich funkcji, jak nadzór, łączność, szkolenie, podejmowanie decyzji itd., powinno uwzględnić wzmacnianie czynników motywacyjnych. We­dług R. Likierta głównymi czynnikami motywacyjnymi, które można wykorzystać dla wzmocnienia pracy kierowniczej są:

—   motywy ekonomiczne;

—   motywy związane z własną osobą (obejmujące pragnienie własnego rozwoju i osiągnięć zgodnych z własną oceną wartości, pragnienie uzyskania pozycji, uznania, aprobaty, życzliwego przy­jęcia itd.);

—     motywy bezpieczeństwa;

—     ciekawość, twórczość i pragnienie nowych doświadczeń.

Podobne wpisy