Psychologia innowacji

Charakterystyczną cechą współczesnego przemysłu jest dynamika jego rozwoju, powodująca w środowisku pracy konieczność przeprowadzenia szeregu innowacji. Są to szcze­gólnego rodzaju zmiany naruszające rutynę myślenia i działania. Zmiany te oznaczają celowe zastąpienie określonego stanu przez nowy, oceniany jako postęp w świetle określonych kryteriów, np. wydajności pracy, niezawodności działania urządzeń.

Rozróżniamy dwa zasadnicze rodzaje innowacji: oryginalne i nieoryginalne.

Innowacje oryginalne (twórcze) są w pewnym stop­niu samodzielnymi i oryginalnymi wytworami danej jednostki lub zespołu. Stanowią one nowość, nigdzie dotąd nie znaną.

Innowacje nieoryginalne polegają na rozpowszech­nianiu oryginalnych osiągnięć (metod pracy maszyn, wzorów orga­nizacji itp.) i często łączą się z negowaniem starych nawyków i narzędzi działania. Innowacje nieoryginalne dzieli cię z kolei na naśladowcze i odtwórcze. Wykorzystanie określonego wynalazku jest innowacją nieoryginalną, naśladowczą. Natomiast wtedy, gdy ktoś samodzielnie dochodzi do rozwiązania już wcześniej przez kogoś zastosowanego, mamy do czynienia z innowacją odtwórczą. Granica między innowacjami odtwórczymi i naśladowczymi jest płynna.

Ten rodzaj zmian, których wprowadzenie pozostaje całkowicie w mocy i w granicach uprawnień jednego człowieka, nazywamy innowacjami niesprzężonymi. Przykłady innowacji niesprzężonych można wskazać w każdym zawodzie i na każdym prawie stanowi­sku pracy. Wymienić tutaj można wygodniejsze rozmieszczenie przedmiotów na stanowisku pracy, pełniejsze wykorzystanie oprzyrządowania itp.

Najczęściej występują innowacje będące dziełem wspólnego wysiłku pewnej liczby osób lub nawet instytucji. Innowacje tego rodzaju nazywamy innowacjami sprzężonymi. Ich cechą jest ko­nieczność uzgadniania poczynań wszystkich współpracujących i zainteresowanych osób.

Najbardziej masową formą działalności innowacyjnej jest ruch rac j onalizatorski.

Wszelkiego rodzaju zmiany przeprowadzone w środowisku pracy budzą niepokój pracowników. Jest to zjawisko subiektywne powstałe w wyniku przeświadczenia zagrożenia własnej pozycji społecznej w zakładzie pracy.

Psychologowie poświęcili wiele badań reakcjom robotników na innowacje. Zauważyli oni, że reakcja ta jest różna zależnie od typu psychologicznego jednostki.

Wyodrębnić tutaj można pracowników, którzy wolą zadania jednolite niż angażujące ich intelektualnie i pozwalające im myśleć podczas pracy o czymś innym. Postawa tych pracowników jest z góry negatywna wobec perspektyw zmian w procesie technicznym, organizacyjnym czy też innym. Mają oni wstręt do każdej zmiany, która wytrąca ich z rutyny i zmusza, przynajmniej przez pewien czas, do myślenia o tym, co robią. Tego rodzaju postawa wobec nowości jest często określana przez psychologów jako postawa zachowawcza.

Są również pracownicy, którzy nie mogą się obejść bez dzia­łalności intelektualnej w czasie pracy i lubią zmiany. Ci należą do innego typu psychologicznego. Wyszukują oni i odnajdują róż­norodne elementy w pracy, które oglądane z zewnątrz wydają się jednostajne. Jeśli mogą, sami takie elementy wprowadzają. Pra­cownicy nie skłaniają się do życzliwego przyjęcia każdej modyfi­kacji procesu pracy. Takie zachowanie się psychologowie nazywają postawą pionierską. W życiu nie spotykamy czystych typów tego rodzaju postaw. Do czynienia mamy najczęściej z po­stawami o cechach mieszanych.

Mówiąc o postawach w stosunku do innowacji wprowadzanych do zakładów pracy, nie można pominąć występujących w wielu wypadkach u pracowników tendencji do ograniczania i hamowania aktywności. Ograniczenie to spotyka się wszędzie tam, gdzie ist­nieje poczucie solidarności wśród całości lub części personelu ro­botniczego.

Trzeba również zwrócić uwagę na okoliczność, że postawa pra­cowników wobec innowacji nie jest wywołana wyłącznie przez indywidualne bodźce finansowe, lecz również przez czynniki na­tury społecznej i ekonomicznej.

Nie wystarcza więc znajomość psychologii indywidualnej, lecz trzeba jeszcze uwzględnić duży wpływ więzi socjalnych, wśród których żyje i pracuje robotnik.

W socjalistycznych warunkach produkcji zjawisko ograniczania i hamowania inicjatywy twórczej jest odwrotnie proporcjonalne do stopnia uspołecznienia załogi. Celem, do którego zmierzamy, jest takie ukształtowanie jednostki, aby przeżywała ona sprawy zakładowe jako własne.

Podobne wpisy