Psychologiczna charakterystyka człowieka pracującego

Sprawność człowieka w procesie pracy zależy — jak już wiemy —od tych cech osobowości, które nazywamy uzdolnieniami.

Mówiąc o uzdolnieniach, mamy na myśli te cechy jednostek, które im ułatwiają wykonanie określonych czynności, przyspie­szają proces uczenia się, zapewniają powodzenie w osiągnięciu za­mierzonych celów.

Wiadomo też, że poziom i rodzaj uzdolnień jest bardzo zróżnico­wany, pozwalający w sposób zupełnie odmienny scharakteryzować każdego człowieka. Jest to zagadnienie szczególnie wysokiej rangi, gdyż, jak to zostało powiedziane, uzdolnienia mogą mieć istotny wpływ na kształtowanie się losów jednostek, jej powodzenia, a na­wet sukcesów życiowych.

Istnieją uzdolnienia ogólne, które nie mają pogłębionego cha­rakteru. Ludzie, u których one występują, szybko osiągają powo­dzenie w rozmaitych dziedzinach życia. Należy jednak podkreślić, że te sukcesy mają charakter połowiczny, nie przekraczający prze­ciętnej.

Znacznie ciekawiej przedstawia się sprawa z uzdolnieniami specjalnymi, np. muzycznymi, wokalnymi, matematycznymi, które, jeśli rozwijają się prawidłowo (właściwe metody nauczania i ko­rzystne wpływy środowiska), mogą doprowadzić jednostkę do ogromnych sukcesów osobistych w danym zakresie działalności — mówi się wtedy o talencie.

Problem zdolności jako zagadnienie cech wrodzonych i naby­tych jest bardzo kontrowersyjny. Poświęcono tej sprawie cały szereg badań, jednakże istnienie czynników wrodzonych nie zosta­ło całkowicie udowodnione. Niedoskonałość metod badawczych nie może jednak wyeliminować istnienia elementów wrodzonych, jakie niewątpliwie istnieją. Na słuszność takiego twierdzenia wskazują liczne obserwacje z życia ludzi wielkich, u których już od najwcześniejszego dzieciństwa zaobserwowano poziom uzdol­nień w znacznym stopniu odróżniający ich od rówieśników.

Zagadnienie predyspozycji wrodzonych psycholog radziecki A. Lewitów sprowadza do stwierdzenia: „chociaż zdolności kształ­tują się w działaniu, w procesie nauki, nie można ich sprowadzić do wiadomości, umiejętności i nawyków”. Takie ujęcie jest dla nas bardzo ważne nie tylko z punktu widzenia oceny istnienia wrodzo­nych predyspozycji, ale także dlatego, że jednocześnie podkreśla decydujące znaczenie w rozwoju uzdolnień czynników środowisko­wych, metod nauczania, własnej pracy. Chodzi po prostu o to, że wrodzone predyspozycje rzeczywiście ułatwiają jednostce osiąg­nięcie zamierzonego celu, lecz tylko wtedy, gdy będą w porę za­uważone, we właściwym kierunku rozwijane i poparte zostaną systematyczną, rzetelną pracą.

W tym właśnie zawiera się problem zdolności jako efektu współdziałania cech wrodzonych i czynników zewnętrznych.

Zabiegi państwa idące w kierunku stworzenia prawidłowych warunków rozwojowych jednostki podyktowane są nie tylko chę­cią zagwarantowania obywatelowi optymalnych warunków rozwo­ju, ale są także wyrazem troski o ukształtowanie najlepszej kadry pracowniczej, społeczeństwa nowoczesnego, którego ogólne wyniki są trwałym wkładem w dorobku ludzkości. Przy takim podejściu do zagadnienia każda strata wynikająca ze zmarnowania talentu jednostki jest dużą stratą społeczną.

Jak bardzo ceni się na świecie ludzi wybitnie uzdolnionych, którzy dzięki studiom i pracy osiągnęli duże sukcesy zawodowe, świadczy najlepiej zjawisko „kupowania mózgów”, szeroko prak­tykowane przez kraje zamożne, o wysokiej stopie życiowej. Od lat notuje się w Europie szeroki odpływ najzdolniejszych pracow­ników naukowych, technicznych (konstruktorów, inżynierów) do Stanów Zjednoczonych, oferujących wyższe płace i lepsze warunki pracy, wysokie dotacje na badania itd.

Ważnym problemem jest również zagadnienie uzdolnień w aspekcie masowym, aspekcie codziennego życia i praktyki. Szcze­gólnie interesujące jest zagadnienie uzdolnień technicznych, uzdol­nień ułatwiających wykonywanie tej lub innej pracy rozwijającej zainteresowania zgodnie z kierunkiem wrodzonych predyspozycji.

Uzdolnienia techniczne, a więc te najbardziej zwią­zane z pracą produkcyjną, z pracą w przemyśle, sprowadzają się w ujęciu psychologicznym do dwóch elementów:

a)     rozumienia technicznego,

b)     sprawności technicznej.

Rozumienie techniczne związane jest z uzdolnieniami typu ma­tematycznego, chemicznego, fizycznego i charakterystyczne jest dla pracy konstruktorów, wynalazców, projektantów itd. W pracy tych ludzi występują liczne elementy pracy twórczej, odkrywcze, decydujące o postępie, nowoczesności, stanowiące podstawę roz­woju ekonomicznego, technicznego i gospodarczego kraju.

Sprawność techniczna sprowadza się natomiast do uzdolnień typu manipulacyjnego, odtwórczego, charakterystycznego dla prac typu montażowego, obróbczego, budowlanego, mechanicznego itd. Badania psychologiczne, o których mówiliśmy, składają się właś­nie z testów badających zdolności koordynacyjne, manipulacyjne, wydolność procesów psychicznych {pamięć, spostrzeganie, uwaga) i znajdują swoje zastosowanie nie tylko w selekcji pracowników przyjmowanych do pracy, lecz także w poradnictwie zawodowym.

Odgrywa ono bardzo ważną rolę w ustalaniu właściwego kie-runku nauki w szkole zawodowej, jest pewną gwarancją osobi­stych osiągnięć, a z nimi zadowolenia z pracy, aktywności i wyso­kiego poziomu kwalifikacji.

Badania psychologiczne nie kończą się tylko oceną predyspo­zycji kandydata. Zdarza się mianowicie, że zainteresowania bada­nego pozostają w zupełnej sprzeczności z jego uzdolnieniami. Umiejętne przeprowadzenie rozmowy, zainteresowanie zawodem, jaki powinien być wykonywany, to niezbędne elementy w pracy psychologa. Trzeba podkreślić, że zainteresowanie danym zawodem bardzo często wynika z jego popularności i uznania, jakim się cie­szy w społeczeństwie, gdy tymczasem jest cały szereg zawodów nie znanych, a przecież bardzo ciekawych i zajmujących.

Podobne wpisy