Społeczna organizacja zakładu pracy

Zanim przystąpimy do omówienia zasadniczego tematu dotyczącego niniejszego rozdziału, należy zastanowić się jeszcze raz nad tym, co rozumie się pod słowem organizacja. Jest to niezbędne ze względu na wieloznaczność tego terminu. Słowo organizacja w ogólnym rozumieniu tego terminu ma dwa podstawowe znacze­nia. W formie rzeczownikowej oznacza przedsiębiorstwo, fabrykę, zrzeszenie społeczne. Na przykład mówimy, że ktoś wstąpił do organizacji partyjnej czy związkowej, że wojsko jest organizacją militarną. Natomiast w formie czasownikowej organizację pojmuje się jako proces przydzielania zadań, układania elementów, jako koordynację działalności. W tym znaczeniu rozumiemy słowo or­ganizowanie. Definicja ta kładzie nacisk na taki dobór elementów, które przyczyniają się do prawidłowego działania całości. Z punktu widzenia socjalistycznego, w odniesieniu do działalności ludzkiej, można przyjąć następującą definicję amerykańskiego eksperta do spraw zarządzania Ch. Barnarda[1]: „Organizacja jest systemem świadomie skoordynowanej działalności dwóch albo więcej osób”. Definicja ta podkreśla czynności związane z porządkowaniem sto­sunków zachodzących między ludźmi. Wobec tego w przedsiębior­stwie przemysłowym jako organizację określa się proces najlep­szego ułożenia funkcjonalnych stosunków każdego oddziału i każ­dej komórki, takiego ułożenia, które zapewniałoby właściwe dzia­łanie przedsiębiorstwa. Przy określaniu zależności funkcjonalnych między pracownikami należy wyraźnie ustalić zakres ich władzy, odpowiedzialności i obowiązków.

Organizacją w zakładzie pracy jest więc proces określania ko­niecznych czynności i pozycji w poszczególnych wydziałach, od­działach i działach. Podział czynności i układ stosunków powinny zapewnić realizację zadań i celów przy najmniejszym nakładzie wysiłku i środków.

Nowoczesny punkt widzenia na przedsiębiorstwo czy zakład pracy jako społeczną organizację (społeczny organizm, społeczny system) zawdzięczamy zdobyczom nauk społecznych. W począt­kach naszego wieku dominował inny punkt widzenia. Człowiek jako element organizacji był pojmowany w sposób uproszczony na podobieństwo narzędzia, które mogło być opisane w prostych ter­minach psychologicznych lub fizjologicznych, takich jak bodziec, reakcja, zmęczenie, znużenie, siła mięśni itp. Krytyka takiego poj­mowania roli i pozycji człowieka w zakładzie pracy, jako jednego z elementów w strukturze kosztów własnych lub jednego z wielu, obok maszyny, czynników produkcji, doprowadziła do uczłowie­czenia badań nad organizacją pracy. Zwrócono uwagę na to, że człowiek w swojej działalności w zakładzie pracy kieruje się okre­ślonymi motywami, dążeniami, uczuciami. Posiada on własny roz­sądek i poczucie grupowej przynależności.

Niehumanistyczna koncepcja pracownika jako towaru, który może być w każdej chwili kupiony lub sprzedany na rynku, pra­cownika spełniającego rolę myślącego narzędzia produkcji, została zastąpiona odmiennym humanizującym podejściem określonym jako tzw. stosunki między ludźmi. Do zakładu pracy weszła nowa forma działalności — humanizacja pracy.

Każda organizacja z socjologicznego punktu widzenia jest orga­nizacją społeczną, ponieważ organizację tworzą ludzie. W skład organizacji wchodzą członkowie zespoleni w grupy, organizacja istnieje wtedy, gdy ludzie między sobą współdziałają, gdyż jest ona stworzona w celu zaspokojenia ludzkich potrzeb i dążeń.

Społeczną organizacją zakładu pracy nazywają niektórzy socjo­logowie sieć powiązanych grup społecznych, która charakteryzuje się stałością i trwaniem.

Podobne wpisy